ترموستات حد (یا سنسور حد) در پکیج دیواری (Combi Boiler)، یک کلید ایمنی بسیار مهم و حساس به دما است که در خروجی مبدل اصلی دستگاه نصب میشود. وظیفه اصلی این قطعه، بررسی دمای آب خروجی و جلوگیری از خطرات ناشی از افزایش بیش از حد دما در سیستم است.
نحوه عملکرد ترموستات حد
ساختار ترموستات حد کاملاً مکانیکی و از نوع بی‌متال (دو فلزی) است. این قطعه از دو تیغه فلزی با آلیاژهای متفاوت تشکیل شده است که در برابر گرما، انبساط طولی متفاوتی دارند. در حالت عادی، مدار ترموستات بسته (Normally Closed) است.
نحوه عملکرد بی‌متال (دو فلزی) در ترموستات حد بر اساس تفاوت در میزان انبساط طولی فلزات در برابر گرما است. این قطعه از دو تیغه فلزی با آلیاژهای متفاوت ساخته شده است که به هم متصل شده‌اند. عملکرد آن به شکل زیر است:
- در حالت عادی: تیغه‌ها در وضعیت عادی قرار دارند و مسیر جریان برق (مدار) بسته است (Normally Closed).
- هنگام افزایش دما: اگر دما بیش از حد بالا برود (محدوده 105 تا 110 درجه سانتی‌گراد)، هر دو فلز بر اثر گرما منبسط می‌شوند. اما چون میزان انبساط طولی یکی از فلزات بیشتر از دیگری است، این اختلاف باعث میشود که تیغه بی‌متال خم شود. در واقع فلز با انبساط طولی بیشتر کل قطعه را به سمت فلز با انبساط طولی کمتر خم میکند.
- قطع مدار: خم شدن تیغه باعث باز شدن کلید (سوئیچ) و قطع شدن مسیر جریان برق میشود که در نتیجه آن، برد پکیج فرمان خاموشی دستگاه را صادر میکند.
- بازگشت به حالت اولیه: پس از کاهش دما به حدود 76 درجه سانتی‌گراد، فلزات سرد شده و تیغه بی‌متال به حالت صاف و اولیه خود برمی‌گردد و مسیر مجدداً بسته میشود.
با باز شدن این مسیر، برد کنترل پکیج متوجه بروز مشکل شده و بلافاصله دستگاه را خاموش کرده و ارور مربوطه را روی نمایشگر ظاهر میکند. هنگامی که دما به حدود 76 درجه (با 5 درجه تلورانس) کاهش یابد، سنسور مجدداً به حالت بسته برمی‌گردد؛ اما پکیج به صورت خودکار روشن نمی‌شود و حتماً باید پس از رفع عیب، دستگاه را ریست کنید.
تشخیص عدم گردش آب و استانداردهای ایمنی
از دیگر وظایف این سنسور می‌توان به تشخیص انسداد در مسیر گردش آب اشاره کرد. بدینصورت که اگر به هر دلیلی گردش آب متوقف شود. لوله های گرفته باشد یا پمپ خراب باشد و مشعل شروع به کار کند آب راکد داخل مبدل اصلی سریع داغ میشود و ترموستات عمل میکند لذا ترموستات حد میتواند عدم گردش آب را نیز گزارش دهد.
طبق استاندارد ISIRI 1828، این قطعه باید به گونه‌ای طراحی شود که در صورت گرفتگی جزئی لوله‌ها، دستگاه حداکثر در 8 دقیقه و در صورت گرفتگی کامل لوله‌ها، در کمتر از 2 دقیقه خاموش شود.
تفاوت ترموستات حد و سنسور NTC
بسیاری از افراد ترموستات حد را با سنسور NTC اشتباه می‌گیرند. تفاوت‌های اصلی آن‌ها عبارتند از:
- محل نصب: ترموستات حد در خروجی آب از مبدل اصلی قرار دارد، اما NTC در مسیر خروجی آب از پکیج نصب میشود.
- نوع عملکرد: ترموستات حد یک کلید ایمنی مکانیکی است که در صورت عبور دما از حد مجاز، مستقلاً عمل کرده و پکیج را خاموش میکند. اما NTC یک مقاومت با ساختار اهمی است که هیچ عملکرد مستقلی ندارد و صرفاً لحظه به لحظه دمای آب را به برد گزارش می‌دهد.
نحوه تست، تعویض و هشدارهای ایمنی
- تست قطعه: برای تست ترموستات حد، یک اهم‌متر را روی حالت بیزر (بوق) قرار دهید. سیم‌های متصل به سنسور را جدا کرده و پراب‌های اهم‌متر را به دو سر سنسور متصل کنید. اگر صدای بوق شنیده شد، یعنی مسیر بسته است و سنسور در حالت عادی و سالم قرار دارد.
- تعویض قطعه: برای تعویض، قطعه معیوب را باز کرده و با توجه به کدهای درج شده روی آن، نمونه‌ای کاملاً مشابه تهیه کنید. دقت کنید که برای انتقال بهتر گرما و تماس مناسب سنسور با بدنه لوله، حتماً باید از خمیر سیلیکونی بین آن‌ها استفاده شود.
جهت انتقال بهتر حرارت حتماً از خمیر سیلیکونی استفاده کنید. - هشدار مهم: بای‌پس کردن (از مدار خارج کردن) ترموستات حد از طریق اتصال دو فیش ورودی و خروجی آن به یکدیگر یک اشتباه بسیار خطرناک است. هرچند با این کار ممکن است خطای پکیج موقتاً رفع شود، اما سیستم ایمنی دستگاه کاملاً از بین رفته و احتمال بروز حوادث ناگوار به شدت افزایش می‌یابد.
